上海ジェスチャー

映画『上海ジェスチャー』のあらすじ

„Kasyno w Szanghaju” (tytuł oryginalny: *The Shanghai Gesture*) z 1941 roku to jeden z najbardziej osobliwych i fascynujących projektów w dorobku Josefa von Sternberga. Film stanowi adaptację głośnej i zakazanej przez lata sztuki teatralnej Johna Coltona z 1925 roku. Ze względu na drastyczne jak na owe czasy tematy – prostytucję, uzależnienia od narkotyków oraz moralną deprawację – tekst przez ponad dekadę uchodził za niemożliwy do przeniesienia na ekran w Hollywood. Sternberg podjął się jednak tego wyzwania, zmieniając dom publiczny na tytułowe kasyno i subtelnie przemycając mroczne podteksty pod czujnym okiem hollywoodzkich cenzorów z Biura Haysa. Akcja filmu rozgrywa się w dekadenckim, wielokulturowym Szanghaju. Właścicielką ekskluzywnego i złowrogiego przybytku hazardu jest chłodna, bezwzględna Mother Gin Sling (w tej roli Ona Munson). Jej dominacja w lokalnym świecie przestępczym staje pod znakiem zapytania, gdy wpływowy brytyjski finansista Sir Guy Charteris (Walter Huston) wykupuje teren, na którym stoi lokal, i grozi jego zamknięciem. W odpowiedzi właścicielka kasyna wciąga w sieć intryg i hazardowego nałogu młodą córkę Charterisa, Poppy (Gene Tierney). Dziewczyna szybko ulega urokowi tajemniczego, cynicznego doktora Omara (Victor Mature), co prowadzi ją na skraj moralnego i finansowego upadku. Pod względem formalnym obraz stanowi popis unikalnego stylu wizualnego Josefa von Sternberga. Reżyser kreuje duszną, wręcz klaustrofobiczną atmosferę pełną gęstych cieni, dymu papierosowego, egzotycznych rekwizytów i barokowego przepychu. Wyraziste czarno-białe zdjęcia oraz misterna scenografia Borisa Levena budują oniryczny klimat, który stał się jednym z fundamentów rodzącego się wówczas nurtu film noir. Architektura kasyna z centralnie umieszczonym stołem do ruletki przypomina mityczną otchłań, w której bohaterowie powoli zatracają własną tożsamość. Kreacje aktorskie stanowią silny punkt widowiska. Gene Tierney przekonująco ukazuje przemianę swojej bohaterki z niewinnej dziewczyny z wyższych sfer w kobietę opętaną obsesją hazardu. Ona Munson tworzy postać posągową i przerażającą, choć jej stylizowana charakteryzacja wpisuje się w ówczesną hollywoodzką manierę odgrywania postaci azjatyckich przez aktorów zachodnich. Z kolei Walter Huston wnosi do filmu powagę i tragizm, a Victor Mature dopełnia całości jako charyzmatyczny manipulant. W momencie premiery obraz spotkał się z mieszanymi recenzjami krytyków, którzy wytykali mu melodramatyczną przesadę. Z perspektywy czasu „Kasyno w Szanghaju” zyskało jednak status dzieła kultowego i fascynującego przykładu późnego stylu Sternberga. Choć film nie podbił kinowych kas, został doceniony przez Akademię Filmową dwoma nominacjami do Oscara i do dziś pozostaje cenionym przykładem hollywoodzkiej stylistyki lat 40.