袋小路

映画『袋小路』のあらすじ

外界から遮断された古城で悠々自適な生活を送るジョージとその若い妻テレサ。しかしテレサはすっかりジョージに愛想を尽かしており、隣の島に暮らす青年と浮気をしている。ある日、二人の住む古城に何やらワケありの二人組の男たちがやってくる。この男たちの来訪が次第に平穏な生活を崩壊させていく・・・。

„Matnia” (tytuł oryginalny „Cul-de-sac”) z 1966 roku to trzeci pełnometrażowy film w dorobku Romana Polańskiego, zrealizowany w Wielkiej Brytanii niedługo po sukcesie komercyjnym i artystycznym „Wstrętu”. Scenariusz, napisany wspólnie z długoletnim współpracownikiem reżysera Gérardem Brachem, powraca do motywów psychologicznego osaczenia, absurdu oraz skomplikowanych gier dominacji i uległości. Akcja filmu została osadzona w surowym, odciętym od świata średniowiecznym zamku na angielskiej wyspie Holy Island, gdzie rytm życia bohaterów wyznaczają cykliczne przypływy i odpływy morza. W zamku mieszka osobliwa małżeńska para: George (Donald Pleasence), zniewieściały i ekscentryczny dojrzały mężczyzna, który sprzedał dobrze prosperującą fabrykę, aby oddać się malarstwu, oraz jego znacznie młodsza, wyzwolona francuska żona Teresa (Françoise Dorléac). Ich monotonna i pełna napięć codzienność ulega gwałtownej zmianie, gdy na wyspie pojawia się dwóch uciekających przed policją gangsterów – ciężko ranny Albie oraz szorstki, dominujący Dickey (Lionel Stander). Po awarii samochodu unieruchomionego przez morski przypływ, przestępcy chronią się w posiadłości, oczekując na przybycie swojego tajemniczego szefa Katelbacha i wprowadzając w życie domowników element chaosu oraz zagrożenia. Polański mistrzowsko łączy w filmie elementy thrillera psychologicznego, czarnej komedii i teatru absurdu, wyraźnie inspirowanego dramaturgią Samuela Becketta, w tym w szczególności sztuką „Czekając na Godota”. Poczucie alienacji i dusznej atmosfery potęgują wybitne, czarno-białe zdjęcia Gilberta Taylora, ukazujące osamotnienie bohaterów na tle pustynnego, wietrznego krajobrazu. Niezwykle ważną rolę odgrywa również eksperymentalna, jazzowa ścieżka dźwiękowa skomponowana przez Krzysztofa Komedę. Na wyróżnienie zasługują wyraziste kreacje aktorskie, ze szczególnym uwzględnieniem Donalda Pleasence'a tworzącego przejmujący portret męskiej bezradności i neurozy. Produkcja „Matni” na wyspie Lindisfarne obfitowała w liczne trudności organizacyjne, złe warunki pogodowe oraz konflikty między reżyserem a członkami obsady. Mimo tych komplikacji efekt końcowy zdobył uznanie krytyki i przyniósł Polańskiemu główne trofeum na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Dziś „Matnia” uznawana jest za jedno z najbardziej bezkompromisowych, autorskich i stylistycznie dojrzałych dzieł we wczesnym okresie twórczości polskiego reżysera.