美の祭典

映画『美の祭典』のあらすじ

„Olimpiada, Część II: Święto piękna” (niem. Olympia 2. Teil - Fest der Schönheit) z 1938 roku to druga część monumentalnego dwuczęściowego dokumentu w reżyserii Leni Riefenstahl, stanowiącego zapis Letnich Igrzysk Olimpijskich zorganizowanych w Berlinie w 1936 roku. Choć przedsięwzięcie było bezpośrednio sponsorowane przez władze III Rzeszy i miało posłużyć jako potężne narzędzie propagandowe ukazujące nazistowskie Niemcy jako państwo nowoczesne oraz miłujące pokój, sam film w wymiarze artystycznym i technicznym zrewolucjonizował sposób filmowania wydarzeń sportowych. Riefenstahl otrzymała nieograniczone środki budżetowe oraz swobodę realizacyjną, co pozwoliło jej stworzyć jedno z najważniejszych dzieł w historii kina dokumentalnego. W przeciwieństwie do części pierwszej, skoncentrowanej głównie na stadionowej lekkoatletyce, „Święto piękna” skupia się na dyscyplinach takich jak gimnastyka, wioślarstwo, żeglarstwo, pięciobój nowoczesny, jeździectwo oraz skoki do wody. Dzieło otwiera liryczna sekwencja porannego treningu w wiosce olimpijskiej, gdzie sportowcy ćwiczą na tle natury. Następnie reżyserka przenosi uwagę widzów na mecze i wyścigi, kładąc nacisk nie tyle na same wyniki czy rywalizację narodów, ile na poetykę ruchu, plastykę ludzkiego ciała, symetrię oraz wysiłek fizyczny przekształcony w sztukę. Pod względem warsztatowym film stanowił przełom na skalę światową. Riefenstahl wraz ze swoim zespołem operatorów zastosowała rozwiązania dotąd niespotykane: użyto pionierskich podwodnych obudów do kamer, szyn do ujęć w ruchu, a także kamer montowanych na balonie. Aby uzyskać spektakularne ujęcia z tzw. żabiej perspektywy, wykopano specjalne rowy tuż obok obiektów sportowych, co pozwoliło odseparować sylwetki atletów od tła i wyeksponować je na tle nieba. Całość dopełnia wybitny montaż – zwłaszcza w legendarnej sekwencji skoków do wody, gdzie wykorzystanie zwolnionego tempa (slow motion) sprawia, że skoczkowie wydają się wręcz lewitować w powietrzu. Istotnym elementem jest także muzyka Herberta Windta, komponowana i dopasowywana bezpośrednio do rytmu cięć montażowych. Pozbawiony tradycyjnego komentarza lektorskiego dokument do dziś budzi ogromne emocje. Z jednej strony krytycy i filmoznawcy podziwiają niedościgniony kunszt realizacyjny, który stworzył podwaliny pod nowoczesną realizację transmisji sportowych. Z drugiej strony wskazuje się na nieodłączny kontekst ideologiczny – estetyzację ciała i kult siły wpisujące się w faszystowską doktrynę. Mimo tych kontrowersji „Święto piękna” pozostaje kamieniem milowym światowej kinematografii, docenionym m.in. na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1938 roku.