審判

映画『審判』のあらすじ

Arrested for an unnamed crime, Josef K. is trapped in a surreal bureaucratic maze where justice is unknowable and guilt is assumed.

„Proces” z 1962 roku w reżyserii Orsona Wellesa to jedna z najbardziej znanych i cenionych ekranizacji prozy Franza Kafki. Welles, mający za sobą bogatą historię zmagania się z hollywoodzkim systemem studyjnym, odnalazł w absurdalnym i udręczonym świecie czeskiego pisarza idealne zwierciadło dla własnych wizji artystycznych. Główny bohater, Józef K. (w tej roli Anthony Perkins), budzi się pewnego ranka w swoim mieszkaniu i ze zdumieniem odkrywa obecność urzędników, którzy informują go o wszczęciu przeciwko niemu postępowania sądowego. Mimo że K. nie popełnił żadnego przestępstwa, a nikt nie potrafi podać natury stawianych mu zarzutów, bohater zostaje wciągnięty w labirynt kafkowskiej biurokracji, z którego nie ma prostej ucieczki. Wizualna strona filmu jest prawdziwym popisowym dziełem ekspresjonizmu i surrealizmu. Welles zrezygnował ze klasycznej scenografii studyjnej na rzecz autentycznych, monumentalnych lokacji, wyciskając z nich niesamowity potencjał atmosferyczny. Znaczna część zdjęć powstała w opuszczonym wówczas paryskim dworcu Gare d’Orsay. Przytłaczające przestrzenie z tysiącami biurek, kilometrowymi korytarzami i niskimi sufitami podkreślają alienację oraz zagubienie jednostki wobec bezdusznej machiny władzy. Operator Edmond Richard stworzył wyraziste zdjęcia czarno-białe z ostrym kontrastem, wykorzystując głębię ostrości oraz niepokojące kąty kamery, co potęguje wrażenie klaustrofobii i koszmaru na jawie. Obsada filmu to popis znakomitego aktorstwa, na czele z Anthony Perkinsem. Rola Józefa K., zagrana niedługo po wielkim sukcesie „Psychozy” Alfreda Hitchcocka, jest pełna nerwowości, paranoi i bezsilnej furiackiej energii. Perkins idealnie uchwycił rozchwianie emocjonalne bohatera usiłującego zachować godność w obliczu niedorzecznego systemu. W obsadzie towarzyszą mu znakomite aktorki – Romy Schneider, Jeanne Moreau oraz Elsa Martinelli – tworzące wielowymiarowe postacie kobiece otaczające Józefa. Sam Orson Welles wcielił się w postać cynicznego i potężnego adwokata Hastlera. Ścieżka dźwiękowa, oparta m.in. na kompozycjach Jeana Ledruta oraz słynnym „Adagio g-moll” Albinoniego, doskonale współgra z mrocznym nastrojem opowieści. Mimo początkowo mieszanych recenzji ze strony krytyków, spierających się o poziom wierności literackiemu oryginałowi, „Proces” z czasem zyskał status arcydzieła kina egzystencjalnego. Welles przearanżował strukturę książki, nadając jej bardziej nowoczesny i bezpośredni wydźwięk, w tym metaforyczne odniesienia do reżimów totalitarnych XX wieku. Sam reżyser wielokrotnie podkreślał w wywiadach, że uważa ten film za swoje najbardziej udane i spełnione dzieło artystyczne. Dziś „Proces” pozostaje niedroścignionym wzorem adaptacji trudnej literatury, oferującym widzowi nie tylko wybitne wartości estetyczne, ale i głęboką refleksję nad kondycją człowieka.