Proces

Opis filmu „Proces"

Adaptacja najsłynniejszej powieści czeskiego pisarza Franza Kafki zrealizowana przez Orsona Wellesa, twórcę słynnego filmu "Obywatel Kane". Józef K. To zwykły urzędnik, który zostaje uwikłany w dość nietypową sytuację. Pewnego dnia znajduje policję w swym mieszkaniu, która informuje go, że został wytoczony przeciwko niemu proces. Nikt jednak nie potrafi mu wyjaśnić dlaczego. Mimo usilnych starań, by udowodnić swą niewinność, nie udaje się Józefowi K. uciec od egzekucji.

„Proces” z 1962 roku w reżyserii Orsona Wellesa to jedna z najbardziej znanych i cenionych ekranizacji prozy Franza Kafki. Welles, mający za sobą bogatą historię zmagania się z hollywoodzkim systemem studyjnym, odnalazł w absurdalnym i udręczonym świecie czeskiego pisarza idealne zwierciadło dla własnych wizji artystycznych. Główny bohater, Józef K. (w tej roli Anthony Perkins), budzi się pewnego ranka w swoim mieszkaniu i ze zdumieniem odkrywa obecność urzędników, którzy informują go o wszczęciu przeciwko niemu postępowania sądowego. Mimo że K. nie popełnił żadnego przestępstwa, a nikt nie potrafi podać natury stawianych mu zarzutów, bohater zostaje wciągnięty w labirynt kafkowskiej biurokracji, z którego nie ma prostej ucieczki. Wizualna strona filmu jest prawdziwym popisowym dziełem ekspresjonizmu i surrealizmu. Welles zrezygnował ze klasycznej scenografii studyjnej na rzecz autentycznych, monumentalnych lokacji, wyciskając z nich niesamowity potencjał atmosferyczny. Znaczna część zdjęć powstała w opuszczonym wówczas paryskim dworcu Gare d’Orsay. Przytłaczające przestrzenie z tysiącami biurek, kilometrowymi korytarzami i niskimi sufitami podkreślają alienację oraz zagubienie jednostki wobec bezdusznej machiny władzy. Operator Edmond Richard stworzył wyraziste zdjęcia czarno-białe z ostrym kontrastem, wykorzystując głębię ostrości oraz niepokojące kąty kamery, co potęguje wrażenie klaustrofobii i koszmaru na jawie. Obsada filmu to popis znakomitego aktorstwa, na czele z Anthony Perkinsem. Rola Józefa K., zagrana niedługo po wielkim sukcesie „Psychozy” Alfreda Hitchcocka, jest pełna nerwowości, paranoi i bezsilnej furiackiej energii. Perkins idealnie uchwycił rozchwianie emocjonalne bohatera usiłującego zachować godność w obliczu niedorzecznego systemu. W obsadzie towarzyszą mu znakomite aktorki – Romy Schneider, Jeanne Moreau oraz Elsa Martinelli – tworzące wielowymiarowe postacie kobiece otaczające Józefa. Sam Orson Welles wcielił się w postać cynicznego i potężnego adwokata Hastlera. Ścieżka dźwiękowa, oparta m.in. na kompozycjach Jeana Ledruta oraz słynnym „Adagio g-moll” Albinoniego, doskonale współgra z mrocznym nastrojem opowieści. Mimo początkowo mieszanych recenzji ze strony krytyków, spierających się o poziom wierności literackiemu oryginałowi, „Proces” z czasem zyskał status arcydzieła kina egzystencjalnego. Welles przearanżował strukturę książki, nadając jej bardziej nowoczesny i bezpośredni wydźwięk, w tym metaforyczne odniesienia do reżimów totalitarnych XX wieku. Sam reżyser wielokrotnie podkreślał w wywiadach, że uważa ten film za swoje najbardziej udane i spełnione dzieło artystyczne. Dziś „Proces” pozostaje niedroścignionym wzorem adaptacji trudnej literatury, oferującym widzowi nie tylko wybitne wartości estetyczne, ale i głęboką refleksję nad kondycją człowieka.