Judex

Opis filmu „Judex"

„Judex” z 1963 roku w reżyserii Georges’a Franju to niezwykły hołd złożony pionierskiemu okresowi francuskiego kina sensacyjnego, a w szczególności niemym serialom filmowym Louisa Feuillade’a z drugiego dziesięciolecia XX wieku. Franju, znany z bezkompromisowego łączenia realizmu z poetyckim surrealizmem (czego przykładem są wcześniejsze „Oczy bez twarzy”), sięgnął po postać tajemniczego mściciela stworzoną w 1916 roku. Zamiast jednak stworzyć dosłowną kopię oryginału, reżyser wraz ze scenarzystą Jacques’em Champreux stworzyli dzieło unikalne – przesycone atmosferą snu, lekkością i melancholią, stanowiące z jednej strony nostalgiczny ukłon w stronę dawnego kina pulpowego, a z drugiej autorską manifestację estetyczną. Fabuła skupia się na postaci bezwzględnego i chciwego bankiera Favraux, który dorobił się fortuny na oszustwach i rujnowaniu niewinnych ludzi. Tuż przed wystawnym przyjęciem z okazji zaręczyn jego córki, Jacqueline, bankier otrzymuje list podpisany przez tajemniczego obrońcę pokrzywdzonych – Judexa. Szlachetny mściciel żąda, aby Favraux oddał zrabowany majątek swoim ofiarom, grożąc w przeciwnym razie śmiercią. Gdy bankier lekceważy ostrzeżenie, podczas balu nagle pada bez życia. W rzeczywistości zostaje jedynie uśpiony i uprowadzony do podziemnej kryjówki Judexa, który chce zmusić go do zadośćuczynienia. Sytuacja skomplikuje się jednak, gdy bezwzględna guwernantka Diana Monti postanawia przejąć ukrytą fortunę bankiera i porywa jego niewinną córkę. Pod względem wizualnym „Judex” zachwyca dopracowaną formą i plastycznością kadrów. Czarno-białe zdjęcia Marcela Fradetala budują nastrój bezpośrednio nawiązujący do wczesnego kina, wykorzystując wygaszenia, irysy i kontrasty światłocieniowe. W roli tytułowej mściciela wystąpił znany amerykański iluzjonista Channing Pollock, co pozwoliło na włączenie do filmu autentycznych, spektakularnych sztuczek z kartami i gołębiami, nadających postaci niemal czarodziejski charakter. Muzyka Maurice’a Jarre’a doskonale współgra z ekranową akcją, podkreślając zarówno baśniowy, jak i trzymający w napięciu klimat opowieści. W obsadzie na szczególną uwagę zasługują także Édith Scob jako wrażliwa Jacqueline oraz wyrazista Francine Bergé w roli bezwzględnego czarnego charakteru, Diany Monti. Film Franju to wybitne osiągnięcie francuskiego kina gatunkowego lat 60., balansujące na granicy thrillera, kryminału i poetyckiej fantastyki. Chociaż w momencie premiery część krytyków oczekiwała mroczniejszego tonu, z biegiem lat „Judex” zyskał status klasyka i popisu kinofilskiej nostalgii. To fascynująca podróż do świata zamaskowanych bohaterów, tajnych przejść i przygody, zrealizowana z unikalną dla Franju wrażliwością estetyczną.