人間の條件　第３部望郷篇／第４部戦雲篇

映画『人間の條件　第３部望郷篇／第４部戦雲篇』のあらすじ

Drugi rozdział monumentalnej trylogii „Dola człowiecza” (1959–1961) w reżyserii Masakiego Kobayashiego stanowi jedno z najważniejszych dzieł w historii japońskiego kina powojennego. Oparta na wielotomowej powieści Junpeia Gomikawy adaptacja czerpie również bezpośrednio z osobistych doświadczeń samego reżysera, który podczas II wojny światowej spędził kilka lat jako pacyfista powołany do wojska w Mandżurii. Film bezpardonowo rozlicza się z japońskim militaryzmem, ukazując bezsens wojny oraz ponurą degradację jednostki w brutalnym i bezdusznym systemie wojskowym. Po utracie dotychczasowego zwolnienia ze służby wojskowej, idealistyczny bohater Kaji (w tej roli genialny Tatsuya Nakadai) trafia do nowej jednostki Armii Kwantuńskiej stacjonującej w pobliżu granicy z ZSRR. Na miejscu Kaji z determinacją stara się zachować ludzkie odruchy i moralny kompas, sprzeciwiając się powszechnej przemocy oraz nieludzkiemu traktowaniu młodszych rekrutów przez starszych żołnierzy. Jego humanitarne postawy oraz lewicowe przekonania szybko ściągają na niego gniew przełożonych. Kaji staje się celem szykan, zostaje oznaczony jako ideologicznie niebezpieczny „czerwony” i poddany morderczemu drylowi. Sytuacja w koszarach staje się coraz bardziej napięta, a bezustanny nacisk psychiczny i fizyczny doprowadza niektórych żołnierzy do tragicznych decyzji o samobójstwie. Kobayashi tworzy niezwykle surowy, wręcz realistyczno-dokumentalny obraz żołnierskiej codzienności. Zdjęcia Yoshio Miyajimy, realizowane w czarno-białym formacie szerokoekranowym Tohoscope, mistrzowsko kontrastują ciasnotę i klaustrofobiczną atmosferę wojskowych baraków z bezkresnym, surowym pejzażem mandżurskich stepów. Wstępujący na szczyty swoich możliwości aktorskich Tatsuya Nakadai niezwykle przekonująco ukazuje ewolucję Kajiego – od zdeterminowanego reformatora i idealisty do wyczerpanego fizycznie, lecz niezłomnego duchowo człowieka. Poruszająca, oszczędna muzyka Chūjiego Kinoshity subtelnie podkreśla tragizm ukazanych wydarzeń, nie popadając przy tym w zbędny patos. „Dola człowiecza II - Droga do wieczności” uważana jest przez wielu krytyków za najbardziej wstrząsającą i bezkompromisową część całej trylogii. Odważne ukazanie fali samobójstw, sadyzmu przełożonych oraz chaotycznego starcia z siłami radzieckimi było bez precedensu w powojennej Japonii. Film do dziś pozostaje uniwersalnym, antywojennym arcydziełem, stanowiącym przejmujący protest przeciwko ślepemu posłuszeństwu i dehumanizacji.