Detektyw

Opis filmu „Detektyw"

Arystokrata Andrew Wyke (Laurence Olivier), autor popularnych powieści kryminalnych, zaprasza do swojego domu Milo Tindle'a (Michael Caine), playboya, który jest właścicielem kilku dobrze prosperujących salonów piękności dla kobiet. Wyke oświadcza zdumionemu Milo, że wie o jego romansie ze swoją żoną Marguerite i nie zemścić się za zdradę małżonki, pod jednym warunkiem. Milo ma ukraść i sprzedać drogocenne klejnoty.

„Detektyw” (1972) w reżyserii Josepha L. Mankiewicza to mistrzowski thriller psychologiczny stanowiący adaptację cenionej i nagradzanej sztuki teatralnej Anthony'ego Shaffera, który stworzył również scenariusz do filmu. Mankiewicz, znany z takich klasyków jak „Wszystko o Ewie” czy „Ktoś zapukał do moich drzwi”, postanowił przenieść na ekran kameralny pojedynek dwóch wyjątkowych osobowości, czyniąc z niego jedno z najbardziej błyskotliwych i przewrotnych dzieł w historii kina kryminalnego. Fabuła filmu skupia się na konfrontacji dwóch mężczyzn o zupełnie odmiennym statusie społecznym i temperamentach. Andrew Wyke (Laurence Olivier) to bogaty, ekscentryczny autor niezwykle popularnych powieści detektywistycznych, mieszkający w obszernej, wypełnionej automatycznymi zabawkami i antykami posiadłości w Anglii. Milo Tindle (Michael Caine) to z kolei młody, pewny siebie fryzjer o włoskich korzeniach, który nawiązał romans z żoną pisarza. Zamiast tradycyjnego wybuchu zazdrości, Wyke zaprasza rywala do swojego domu i proponuje mu układ: Milo uderzy w finanse pisarza poprzez fingowaną kradzież klejnotów, co pozwoli obydwu mężczyznom zyskać – fryzjer zdobędzie pieniądze na utrzymanie wybranki, a pisarz zgarnie odszkodowanie. To, co zaczyna się jako wyrafinowana gra towarzyska, szybko przeradza się w śmiertelnie niebezpieczny pojedynek na spryt, w którym granica między fikcją a rzeczywistością zaczyna się zacierać. Styl reżyserski Mankiewicza opiera się na genialnym operowaniu napięciem w ograniczonej przestrzeni oraz nieskazitelnym prowadzeniu aktorów. Reżyser idealnie wykorzystuje język teatru, jednocześnie nadając mu pełnoprawnie filmowy charakter za sprawą dynamicznej pracy kamery Oswalda Morrisa oraz misternie zaprojektowanej scenografii Kena Adama. Wnętrza domu Wyke'a stanowią osobną postać w filmie – labiryntowa rezydencja pełna groteskowych lalek i zegarów podkreśla fałsz i iluzoryczność rozgrywającego się widowiska. Muzyka Johna Addisona świetnie współgra z klimatem opowieści, dodając jej klasycznego, a zarazem lekko ironicznego tonu. Sercem „Detektywa” są genialne kreacje aktorskie. Pojedynek wybitnego reprezentanta klasycznego brytyjskiego teatru, Laurence'a Oliviera, z charyzmatyczną gwiazdą młodszego pokolenia, Michaelem Caine'em, to aktorski majstersztyk najwyższej próby. Ewolucja relacji między bohaterami, zmiana układu sił oraz ciągłe mylenie tropów trzymają w napięciu do samego końca. Odbiór filmu był entuzjastyczny zarówno wśród krytyków, jak i widzów. „Detektyw” zdobył liczne wyróżnienia, w tym cztery nominacje do Oscara, z czego dwie przypadły odtwórcom głównych ról. Film Mankiewicza do dziś pozostaje wzorem dla twórców szukających idealnego zbalansowania inteligentnego humoru, napięcia oraz niespodziewanych zwrotów akcji w formule kameralnego thrillera.