O ojcach i synach

Opis filmu „O ojcach i synach"

Jak wygląda z bliska życie dżihadystów? Po filmie "Powrót do Homs", który pokazywał radykalizację buntu przeciwko dyktaturze al-Assada, reżyser ponownie odwiedził rodzinny kraj. Udało mu się zdobyć zaufanie rodziny islamskiego fundamentalisty, z którą spędził ponad dwa lata, filmując domową codzienność i walkę z wrogiem. W cieniu toczącej się wojny dorasta najmłodsze pokolenie bojowników dżihadu – pozbawione dzieciństwa, poddawane praniu mózgów i morderczym treningom.

Po międzynarodowym sukcesie wstrząsającego dokumentu „Powrót do Homs”, syryjski reżyser Talal Derki zdecydował się na ponowny powrót do ogarniętej wojną domową ojczyzny. Tym razem jego celem było ukazanie mechanizmów powstawania islamskiego radykalizmu od środka – nie z perspektywy pól bitewnych czy politycznych nagłówków, lecz z samego serca prywatnego życia rodziny fundamentalistów. Aby to osiągnąć, Derki podał się za współczującego sprawie dżihadu fotoreportera i zyskał zaufanie Abu Osamy, jednego z założycieli syryjskiej filii Al-Kaidy (Frontu Al-Nusra). Przez ponad dwa lata twórca towarzyszył jego rodzinie w prowincji Idlib, dokumentując przerażającą codzienność, w której wojenna przemoc staje się naturalnym środowiskiem dla dorastających dzieci. Główna oś narracji skupia się na relacji Abu Osamy z jego najstarszymi synami: dwunastoletnim Osamą (nazwanym na cześć Osamy bin Ladena) oraz o rok młodszym Aymanem (nazwanym na cześć Aymana al-Zawahiriego). Chłopcy wzrastają w cieniu ciągłych bombardowań i ideologicznej indoktrynacji, powoli tracąc niewinność dzieciństwa. Reżyser skrupulatnie przygląda się procesowi ich radykalizacji – od zabaw w robienie atrap bomb z ziemi, przez lekcje nienawiści w domowym zaciszu, aż po wyjazd do obozu szkoleniowego dla najmłodszych bojowników dżihadu. Wstrząsający obraz pokazuje, jak ojcowskie uczucie i troska przeplatają się bezszwowo z przygotowywaniem własnych dzieci do roli męczenników i zabójców. Styl reżyserski Derkiego opiera się na obserwatorskiej metodzie rejestracji bez bezpośredniego komentowania wydarzeń zza kadru. Kamera staje się niemym świadkiem dramatów, pozostawiając ocenę przedstawianych postaw samemu widzowi. Wyzwanie realizacyjne wymagało od twórcy niezwykłej odwagi i psychicznej wytrzymałości – Derki musiał w pełni udawać akceptację dla ekstremistycznej ideologii, brać udział w religijnych rytuałach i ukrywać swoje świeckie przekonania, stale ryzykując demaskacją i śmiercią. Wizualna strona dokumentu jest surowa i realistyczna. Zdjęcia, rejestrowane w zrujnowanych syryjskich wioskach i na pustynnych poligonach, oddają duszny, bezwyjściowy klimat wojennej rzeczywistości. Brak klasycznej ścieżki dźwiękowej w wielu momentach wzmacnia autentyczność przekazu – cisza przerywana odgłosami eksplozji i recytacją koranicznych wersetów tworzy przejmujące tło dla obserwowanej tragedii ludzkiej. „O ojcach i synach” to dzieło o fundamentalnym znaczeniu dla zrozumienia współczesnego terroryzmu i międzypokoleniowego przekazywania nienawiści. Dokument zdobył uznanie krytyków na całym świecie za bezprecedensowy wgląd w zamknięty świat dżihadystów oraz głęboki humanizm spoglądający na los najmłodszych ofiar ideologicznego zaślepienia. Film został doceniony m.in. Główną Nagrodą Jury na festiwalu w Sundance oraz nominacją do Oscara w kategorii najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego.