Phase IV

Opis filmu „Phase IV"

„Faza IV” (1974) to jedyny pełnometrażowy film fabularny w reżyserii Saula Bassa – legendarnego projektanta czołówek filmowych i plakatów, który zasłynął współpracą z takimi mistrzami kina jak Alfred Hitchcock, Otto Preminger czy Martin Scorsese. Obraz reprezentuje nurt fantastyki naukowej z elementami horroru biologicznego, wpisując się w popularny w latach 70. motyw starcia człowieka z niekontrolowanymi siłami natury. Akcja filmu rozgrywa się na pustyni w Arizonie, gdzie w wyniku nieznanego zjawiska kosmicznego dochodzi do gwałtownej ewolucji mrówek. Owady zaczynają wykazywać zbiorową inteligencję, eliminują naturalnych drapieżników i wznoszą tajemnicze, geometryczne konstrukcje. Aby zbadać ten fenomen, biolog dr Ernest Hubbs oraz specjalista od komunikacji i cyfryzacji James Lesko instalują nowatorskie laboratorium w geodezyjnej kopule. Wkrótce dołącza do nich osierocona dziewczyna z lokalnej farmy, Kendra. Film wyróżnia się niezwykłą warstwą wizualną oraz unikalnym podejściem do narracji. Saul Bass przeniósł swoje rygorystyczne, graficzne wyczucie kompozycji na kadr filmowy, tworząc dzieło zimne, hipnotyzujące i plastycznie dopracowane. Największym atutem produkcji są spektakularne, makrofotograficzne zdjęcia prawdziwych owadów, zrealizowane przez Kena Middlehama. Widz ma okazję obserwować zachowania mrówek z niespotykanej dotąd bliskości, co nadaje im obcy i złowrogi wymiar. Niezwykłą atmosferę potęguje eksperymentalna ścieżka dźwiękowa skomponowana przez Briana Gascoigne'a, łącząca tradycyjne instrumenty z niepokojącymi, analogowymi brzmieniami elektronicznymi. Obsada filmu jest kameralna, a ciężar dramatyczny spoczywa na relacji między dwojgiem naukowców, granych przez Nigela Davenporta i Michaela Murphy'ego. Davenport kreuje postać obsesyjnego badacza gotowego na wszystko, by opanować zagrożenie, podczas gdy Murphy wciela się w bardziej analitycznego specjalistę, próbującego nawiązać dialog z nową formą inteligencji. W momencie premiery „Faza IV” nie odniosła sukcesu komercyjnego i spotkała się z chłodnym przyjęciem ze strony krytyków. Wytwórnia Paramount Pictures wymusiła również wycięcie oryginalnego, niezwykle surrealistycznego zakończenia. Z biegiem lat dzieło Bassa zyskało jednak zasłużony status filmu kultowego, będąc docenianym za unikalną wizję artystyczną i przemyślaną estetykę.