Russians at War

Opis filmu „Russians at War"

„Rosjanie na wojnie” (oryg. „Russians at War”) to niezwykle kontrowersyjny film dokumentalny z 2024 roku w reżyserii rosyjsko-kanadyjskiej twórczyni Anastasii Trofimovej. Autorka, pracująca wcześniej jako dziennikarka relacjonująca konflikty na Bliskim Wschodzie, zdecydowała się na samotny i niebezpieczny projekt: spędziła około siedmiu miesięcy z rosyjskim batalionem walczącym na terytorium wschodniej Ukrainy. Reżyserka poruszała się z wojskowymi bez oficjalnej akredytacji ze strony ukraińskich władz oraz bez formalnej zgody rosyjskiego Ministerstwa Obrony, co pozwoliło jej na bezpośrednią obserwację realiów frontowych. Głównym założeniem dokumentu było ukazanie perspektywy i codzienności ludzi biorących udział w inwazji po stronie agresora. Struktura filmu opiera się na obserwacjach i wywiadach z szeregowymi żołnierzami oraz ich bezpośrednimi dowódcami. Kamera Trofimovej towarzyszy im w codziennych czynnościach, w dusznych wnętrzach pojazdów opancerzonych, prowizorycznych obozowiskach oraz błotnistych okopach. Bohaterowa dokumentu dzielą się osobistymi przemyśleniami na temat motywów wstąpienia do armii, lęku przed śmiercią, braku odpowiedniego sprzętu i rosnącej dezorientacji co do prawdziwych celów prowadzonej wojny. Film unika ukazywania spektakularnych, wielkoskalowych operacji militarnych, skupiając się zamiast tego na wymiarze jednostkowym, codziennym znoju oraz psychologicznym ciężarze, jaki noszą żołnierze wysłani na pierwszą linię frontu. Pod względem formalnym obraz charakteryzuje się surową, reporterską estetyką. Zdjęcia realizowane z ręki, często w trudnych i nieprzewidywalnych warunkach oświetleniowych, nadają całości autentyczny, duszny klimat. Reżyserka zrezygnowała z klasycznego komentarza lektorskiego objaśniającego kontekst geopolityczny czy oceniasjącego przebieg inwazji. Warstwa dźwiękowa opiera się w głównej mierze na naturalnym odgłosie otoczenia – nieustannym szumie silników, świstach pocisków, odgłosach eksplozji w oddali oraz prywatnych rozmowach bohaterów. Taki zabieg formalny zmusza widzów do bezpośredniej konfrontacji z punktem widzenia samych żołnierzy. Premiera filmu na 81. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji oraz późniejsze pokazy na Festiwalu Filmowym w Toronto (TIFF) w 2024 roku wywołały ogromną burzę polityczną i medialną. Ukraińscy dyplomaci, twórcy filmowi oraz organizacje pozarządowe zdecydowanie potępiły produkcję, zarzucając reżyserce relatywizowanie rosyjskiej agresji oraz ignorowanie udokumentowanych zbrodni popełnionych przez wojska okupacyjne na ludności cywilnej. Krytycy zwracali uwagę, że przedstawienie rosyjskich żołnierzy głównie jako oszukanych przez propagadę ofiar wpisuje się w pro-kremlowską narrację. W wyniku protestów kanadyjski nadawca TVO wycofał swoje wsparcie dla filmu, a pokazy w Toronto zostały chwilowo zawieszone ze względów bezpieczeństwa.