Uccellacci e uccellini

Opis filmu „Uccellacci e uccellini"

„Ptaki i ptaszyska” (oryg. „Uccellacci e uccellini”) z 1966 roku w reżyserii Piera Paola Pasoliniego to jedno z najbardziej oryginalnych i alegorycznych dzieł w dorobku włoskiego mistrza. Powstały w połowie lat 60. film stanowi wyrazistą cezurę w twórczości reżysera, który po wczesnym okresie neorealistycznym zaczął zmierzać w stronę filozoficznej satyry i poetyckiej baśni. Pasolini połączył tu głębokie refleksje nad kryzysem marksizmu i roli intelektualisty we współczesnym świecie z lekką, absurdalną formą komediową. Kluczem do sukcesu filmu okazało się zestawienie na ekranie dwóch absolutnie odmiennych osobowości: legendarnego koryfeusza włoskiej komedii Totò oraz naturszczyka i późniejszego stałego współpracownika reżysera, Ninetta Davolego. Fabuła skupia się na wędrówce ojca (Totò Innocenti) i syna (Ninetto Innocenti), którzy przemierzają peryferia Rzymu oraz prowincjonalne drogi bez wyraźnie określonego celu. W trakcie podróży spotykają niezwykłego towarzysza – mówiącą wronę, będącą ucieleśnieniem lewicowego intelektualisty. Ptak zabiera bohaterów w duchową podróż w czasie do XIII wieku, gdzie z rozkazu świętego Franciszka z Asyżu mają podjąć się misji ewangelizacji dwóch skłóconych gatunków: jastrzębi (symbolizujących klasę panującą) oraz wróbli (reprezentujących proletariat). Choć braciom udaje się nawrócić oba gatunki osobno, nie potrafią zapobiec temu, by jastrzębie nadal atakowały i pożerały wróble. Stylistycznie film jest fascynującym połączeniem absurdu, włoskiej commedia dell'arte oraz zaangażowanego politycznie kina poetyckiego. Kreacja Totò – pełna subtelności, melancholii i charakterystycznej dla niego ekspresji – uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć w jego bogatej karierze. Kontrastująca z nim, żywiołowa i pełna młodzieńczego wdzięku gra Ninetta Davolego nadaje całości niezwykłej lekkości. Niezwykłym elementem dzieła jest również oprawa muzyczna skomponowana przez Ennio Morricone. Film wyróżnia się kultową sekwencją początkową, w której napisy końcowe i lista twórców nie są wyświetlane w tradycyjny sposób, lecz wyśpiewywane przez Domenico Modugno w formie skocznej piosenki. „Ptaki i ptaszyska” zostały ciepło przyjęte przez krytykę, stanowiąc ważny głos w dyskusji o przemianach społeczno-politycznych we Włoszech lat 60. Pasolini z dystansem i humorem odniósł się do własnych przekonań ideologicznych, a także do śmierci przywódcy Włoskiej Partii Komunistycznej, Palmira Togliattiego, którego autentyczny pogrzeb został wpleciony w strukturę filmu. Obraz do dziś zachwyca świeżością formy, filozoficzną głębią i genialnym humorem, pozostając jednym z najbardziej urokliwych i przystępnych dzieł w wymagającej filmografii Pasoliniego.